En önemli on haber ve kendi ülkenden gelişmeler; her biri kaynağıyla ve bizim yorumumuzla.
Sayı 40 · 29 Eyl 2026 · Dünya · Ülken
On haber, ardından gelecekleri ne kadar değiştirdiklerine göre sıralandı.
SpaceX’in IFT-14 uçuşu 28 Eylül’de Starbase’den kalktı, 26 Starlink V3 uydusu bıraktı ve planlanan yaklaşık on saat yerine 3 saat 8 dakika sonra Kuzey Pasifik’e indi; gemi yükselirken üç vakum motorundan birini kaybetti. Bizim yorumumuz: asıl eşik yörüngeye çıkmaktı. NASA’nın Ay planı için kritik sınav olan yörüngede yakıt ikmali ise hâlâ önde.
Jessica Watkins ve Luke Delaney (NASA), Joshua Kutryk (Kanada) ve Sergey Teteryatnikov (Roscosmos), en erken 15:10 UTC’de Cape Canaveral’dan Falcon 9 ile “Grace” adlı Dragon kapsülüyle fırlatılacak. Laboratuvar işleri arasında hastalık araştırması için kök hücreden büyütülen kalp ve beyin dokusu var. İpucu: istasyon gece göğündeki en parlak cisimlerden biri; ne zaman tependen geçeceğini gökyüzü haritamız gösteriyor.
NASA ve Boeing, 2024’teki mürettebatlı testte sınırlarının dışında çalışan iticilerdeki düzeltmeleri denemek için Aralık ya da Ocak’ta mürettebatsız bir Starliner-1 uçuşu planlıyor; astronotlar Starliner-2 ile “2028’e kadar” dönecek. Bizim yorumumuz: o güne kadar istasyona giden tek ABD aracı SpaceX’in Dragon’u. NASA’nın iki kapsülle kaçınmak istediği tek nokta riski tam da bu.
ESA’nın Juice aracı 28 Eylül’de Hint Okyanusu’nun 8.640 km üzerinden geçti. Dünya’nın çekimi rotasını 20° büktü ve neredeyse hiç yakıt harcatmadan 3,5 km/sn hız kazandırdı. Ocak 2029’da bir Dünya geçişi daha var, ardından 2031’de Jüpiter ve Ganymede, Europa ile Callisto’ya 35 geçiş. Bizim yorumumuz: derin uzaya ucuza gitmenin yolu bu; hızı yakmak yerine gezegenlerden ödünç almak.
PRIMA, NASA’nın yeni “Probe” görev sınıfının ilki: 1,2 milyar dolarlık maliyet tavanı, 1,8 m ayna ve beş yıllık gözlem planı. Görevi JPL yönetiyor, ortaklar arasında CNES, ASI ve DLR de var. Webb ile radyo çanaklarının arasında kalan uzak kızılötesi ışığı görüyor: soğuk toz, oluşan gezegenler, büyüyen galaksiler. Bizim yorumumuz: gökyüzünün Webb’in göremediği kısmı bu.
Hırvatistan 23 Eylül’de 74., Fildişi Sahili ertesi gün 75., San Marino 25 Eylül’de 76. imzacı oldu. Mutabakat, Ay’ın barışçıl ve açık keşfi için ortak kurallar koyuyor: veriyi paylaş, birbirine yardım et, başkasının işine karışma. Portekiz Ocak’ta 60., Türkiye 31 Ağustos’ta 71. oldu. Bizim yorumumuz: Ay kalabalıklaşmadan kural kitabını alıyor.
ISS emekliliğe yaklaşırken ESA, alçak Dünya yörüngesinde Avrupa liderliğinde bir üs için iki sanayi ekibine dokuz aylık fizibilite çalışması yaptırıyor; ekiplerin başında Airbus Defence and Space ile OHB var, çalışmalar Haziran’da başladı. Avrupa, Columbus laboratuvarını ve Orion’un servis modülünü zaten yaptı. Bizim yorumumuz: ISS sonrasının asıl sorusu, Avrupa’nın başkasının istasyonunda kiracı mı yoksa kendi istasyonunda ev sahibi mi olmak istediği.
Katalyst Space’in LINK robotu, NASA’nın 2004’ten beri çalışan Swift gözlemevini daha yüksek yörüngeye itmek için Temmuz’da Pegasus XL ile fırlatıldı. İletişim kopmaları ve yönelim sorunları görevi bir teknoloji denemesine çevirdi; LINK 25 Eylül’de atmosfere girdi, Swift’in de yıl sonuna kadar düşmesi bekleniyor. Bizim yorumumuz: uydu bakımı kâğıt üstünde ve gösterilerde çalışıyor ama henüz sıradan bir iş değil.
12 Eylül’de Arktik buz örtüsü 4,6 milyon km²’ye indi; bu, uydu kayıtlarının başladığı 1978’den beri en düşük 10. değerle eşit. En düşük 20 değerin hepsi 2007–2026 arasında; bilim insanları bir düzlüğe girildiğini ama seviyenin ilk yılların hâlâ çok altında olduğunu söylüyor. Bizim yorumumuz: koca bir okyanusu her gün ölçebilen tek şey uydular; bu kayıt, uzayın bize yaptığı en net iyiliklerden biri.
Isar Aerospace’in Spectrum roketi 5 Eylül’de Norveç’in Andøya üssünden kalkıp beş CubeSat’ı yörüngeye bıraktı: kıta Avrupası’ndan ilk başarılı yörünge fırlatması ve özel sermayeli bir Avrupa roketinin ilk başarısı. Bir valf arızasından yasak bölgeye giren bir tekneye kadar süren bir yıllık ertelemelerin ardından geldi. Bizim yorumumuz: Ariane 6 gecikirken Avrupa’nın yörüngeye ikinci bir yolu tam zamanında açılıyor.
Konumuna göre seçtik. Başka bir ülke seç:
77. Uluslararası Uzay Kongresi (IAC) 5–9 Ekim’de Antalya Nest Kongre Merkezi’nde; ev sahibi Türkiye Uzay Ajansı, 10 binden fazla mühendis, bilim insanı ve öğrenci bekleniyor. Bizim yorumumuz: bir haftalığına uzay dünyası Türkiye’ye geliyor; genç bir programı ortaklıklara çevirmek için büyük fırsat.
Yüzde 80’den fazla yerli bileşenle üretilen 3,5 tonluk araç, montajı bitirip TUSAŞ’ın test merkezine taşındı; burada fırlatmadaki gibi sarsılıp ısıtılacak. Hedef 2027 başında Kennedy’den fırlatma, iki aylık yolculuk ve güneş rüzgârı, su oluşumu ile radyasyonu incelemek için Ay çevresinde 100 km’lik kutup yörüngesi. Bizim yorumumuz: takvimler testlerde ya kayar ya tutar; izlenmesi gereken adım bu.
Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır imzayı 31 Ağustos’ta Washington’daki NASA genel merkezinde attı. Mutabakat, barışçıl ve şeffaf Ay keşfini taahhüt ediyor ve gelecekteki Ay görevlerinde Türk cihaz ve teknolojilerine kapı aralıyor. Bizim yorumumuz: imza tek başına bir şey uçurmaz ama Türkiye’yi Ay yolculuklarının paylaşıldığı masaya oturtur.
TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü’nün geliştirdiği rubidyum saat 7 Temmuz’da SpaceX’in Transporter-17 göreviyle fırlatıldı, ilk sinyalini 15 Temmuz’da verdi. Bölgesel konumlama ve zamanlama sisteminin yapı taşı olarak en az bir yıl test edilecek. Bizim yorumumuz: her navigasyon uydusu aslında uçan bir saattir; ülkelerin genelde yurt dışından almak zorunda kaldığı parça da tam bu.
Türkiye Uzay Ajansı, öğrenci ekiplerinin zamana karşı uzay temalı yazılım ve donanım fikirleri geliştirdiği Astro Hackathon’un Türkiye finalini 10 Eylül’de Ankara’da düzenledi. Bizim yorumumuz: roketler manşet olur ama bir uzay programını ayakta tutan, kendi yetiştirdiği mühendislerdir.
1–10 Nisan arasında Ay’ın çevresinde dolaşan ve Dünya’dan 406.772 km uzaklaşarak insanlığın en uzak yolculuğunu yapan Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch ve Kanadalı Jeremy Hansen, Houston Üniversitesi’nde ücretsiz halka açık bir etkinlikte olacak. Apollo 13’ün mesafe rekorunu kırdıkları için ödüllendirilecekler. Bizim yorumumuz: o kadar uzağa gidecek bir sonraki ekibin hedefi inmek.
NASA JPL (L-bant radar) ve Hindistan’ın ISRO’su (S-bant) tarafından yapılan NISAR, Kamçatka’da yaklaşık 500 yıl sonra ilk kez patlayan Krasheninnikov’un Aralık 2025–Ağustos 2026 görüntülerini hızlandırılmış videoya çevirdi. Bulut ve karanlığın içini görüyor, her noktaya 12 günde bir dönüyor. Bizim yorumumuz: kimsenin duramadığı yerde zeminin nasıl kıpırdadığını radar gösterir.
Derin Uzay Gıda Yarışması, 15 kişilik bir ekibi 500 Mars günü boyunca besleyecek eksiksiz bir sistem istedi. 300 bin dolarlık birincilik, tarım, fermantasyon ve mantar üretimini birleştirip ekibin yiyeceğinin yarısını yerinde üreten tasarımıyla Philadelphia’dan Chinyere Ukeje’nin oldu. Bizim yorumumuz: Mars, roket kadar mutfak sorunu.
SpaceX, ABD Uzay Kuvvetleri için USSF-385 görevini Batı Kıyısı’ndaki Vandenberg’den planladı; artık ticari roketlerle yapılan ulusal güvenlik uçuşlarının sayısı artıyor. Yükün ayrıntıları gizli. Bizim yorumumuz: yerden bakınca herhangi bir fırlatmadan farksız; fırlatma panomuzdaki sayılar bu uçuşların ne kadar sıradanlaştığını gösteriyor.
Starfish Space’in ilk tam boy Otter aracı, yanaşma bağlantısı olmayan düz yüzeyleri tutabilen elektrikli itkili bir bakım uydusu; en erken Ekim’de SpaceX’in Transporter-18 görevinde uçacak. 2027’den itibaren NASA’nın 15 milyon dolarlık SSPICY görevi için işlevini yitirmiş ABD uydularına yaklaşacak; bu, ajansın ücretli ilk ticari enkaz incelemesi. Bizim yorumumuz: uzay çöpünü toplamadan önce birinin onun nasıl döndüğünü öğrenmesi gerek.
DLR, Callisto’nun burun konisinin testlerini bitirdi ve Fransa’daki CNES’e gönderiyor. Almanya–Fransa–Japonya ortak deneme aracı 2027’den itibaren yaklaşık sekiz ay içinde Fransız Guyanası’nda giderek zorlaşan sekiz sıçrama ve iki son uçuş yapacak. Bizim yorumumuz: roket indirmek artık sıra dışı değil ama Avrupa’nın bunu kendisi öğrenmesi gerekiyor.
Alman Havacılık ve Uzay Merkezi’nin yörünge altı MAPHEUS-17 görevi en erken 1 Ekim’de fırlatılacak. Bu tür roketler deneylere, yörünge uçuşunun çok küçük bir maliyetiyle birkaç dakikalık ağırlıksızlık sağlıyor. Bizim yorumumuz: sonradan uzay istasyonuna giden bilimin büyük kısmı önce böyle uçuşlarda denenir.
Parafin ve sıvı oksijen yakan roketler geliştiren Alman fırlatma girişimi, 2 Eylül’de A serisi yatırım turunu 50 milyon avro genişletti. Para, Isar Aerospace’in Alman yapımı bir roketin yörüngeye çıkabildiğini göstermesinden birkaç gün önce geldi. Bizim yorumumuz: yatırımcılar artık Avrupa’da birden fazla küçük fırlatıcıya yer olduğuna bahis oynuyor.
Uzay durumsal farkındalığı, yani yörüngede neyin nerede olduğunu ve nasıl davrandığını izlemek üzerine çalışan Münihli Project-S, 4 Eylül’de gizlilikten çıktı. Bizim yorumumuz: yörüngede on binlerce cisim ve her ay yeni takımyıldızlar varken, neyin nerede olduğunu bilmek başlı başına bir sektöre dönüşüyor.
ESA’nın Avrupa liderliğindeki yörünge üssü için seçtiği iki sanayi ekibinin başında da Almanya’da büyük tesisleri olan şirketler var: Airbus Defence and Space ve Bremenli OHB; her birinin altı ortağı daha var, çalışmalar dokuz ay sürecek. Bizim yorumumuz: kavramı tasarlayan genelde donanımı da yapar; bu, Alman uzay sanayisi için sessiz ama büyük bir an.
12 Ağustos’ta Avrupa yirmi yılı aşkın sürenin ilk tam Güneş tutulmasını gördü; tam tutulma şeridi Grönland ve İzlanda’dan sonra kuzey İspanya’yı geçti, ESA Teruel’deki Javalambre gözlemevinden canlı yayın yaptı. Bizim yorumumuz: İspanya üzerindeki bir sonraki tam tutulma 2 Ağustos 2027’de; gökyüzü sayfalarımız ona geri sayacak.
İspanya, 2014’ten beri protestolarla tıkanan Hawaii’deki Mauna Kea’dan Otuz Metre Teleskobu’nu 2016’dan beri alternatif alan olan Kanarya Adaları’ndaki La Palma’ya taşımak için 1 milyar avroya kadar destek önerdi. ABD bilim vakfı rakip Dev Magellan Teleskobu’na yöneldi. Bizim yorumumuz: gerçekleşirse Kanaryalar onlarca yıl gökyüzünün en keskin gözlerinden birine ev sahipliği yapar.
ESA, 10 milyon avroluk iniş aracını yapmak için İspanyol EMXYS’i seçti. Araç, Nisan 2029’da Dünya’dan yalnızca 32.000 km (birçok uydudan daha yakın) geçecek Apophis asteroidine inmeye çalışacak. Üç cihazı, Dünya’nın çekimi kayayı çekiştirirken yerçekimini, manyetizmayı ve sarsıntıları ölçecek. Bizim yorumumuz: gök mekaniğinin hediyesi, nadir bir bedava deney.
İspanya, AB’nin planladığı güvenli uydu takımyıldızı IRIS² kapsamında ulusal askerî iletişim için 1,6 ile 2 milyar avro arasında kaynak ayıracak. Birkaç gün sonra Airbus ve Thales, SpainSat uydularından birinin yenisi için sipariş aldı. Bizim yorumumuz: yörüngeden güvenli bağlantı, “olsa iyi olur”dan bütçe kalemine dönüştü.
Temmuz’da Madrid yakınındaki yangınlar, NASA’nın uzak araçlarıyla konuşan dünyadaki yalnızca üç tesisten biri olan Madrid Derin Uzay İletişim Kompleksi’nin boşaltılmasına yol açtı; İspanya’daki bir ESA yer istasyonu da tehdit altındaydı. İkisi de ciddi hasar almadan hizmete döndü. Bizim yorumumuz: Mars’tan ya da Juice’tan gelen her sinyal yerdeki bir avuç çanaktan geçiyor; bu yaz ne kadar korunmasız olduklarını gösterdi.
Ağustos’taki yer testlerinde bulunan turbopompa anomalisi nedeniyle bu yıl üç-dört yerine yalnızca bir-iki Ariane 6 fırlatması daha yapılabilecek; ESA bunu 21 Eylül’de doğruladı, ArianeGroup üretim hattını kontrol ediyor. 2027’den itibaren yılda 9–10 uçuş hedefi korunuyor. Bizim yorumumuz: Avrupa’nın ağır roketi çalışıyor ama zayıf noktası artık uçuş sıklığı, hem de müşterilerin SpaceX’e alternatif aradığı bir dönemde.
Meteosat Üçüncü Nesil’in ikinci görüntüleyicisi MTG-I2, Kourou’dan Ariane 6’nın VA270 uçuşuyla fırlatıldı ve Avrupa’nın yeni yer eşzamanlı hava durumu uydusu üçlüsünü tamamladı. Bizim yorumumuz: telefonundaki hava tahmini 36.000 km yukarıda başlıyor; Avrupa’nınki de büyük ölçüde Fransız Guyanası’ndan fırlatılan uydulardan geliyor.
ESA, Fransız ESA astronotu Sophie Adenot’nun uzaydan çektiği ve Seine’in şehrin içinden kıvrılarak geçtiği bir Paris fotoğrafı yayımladı. Bizim yorumumuz: astronot fotoğrafları kartpostaldan fazlası; bir ülkenin gezegendeki yerini görme biçimlerinden biri.
Sirius Space Services, STAR-1 roket motorunun eksiksiz prototipini ilk kez ateşledi. Aynı hafta başka bir Fransız girişimi HyPrSpace, Baguette One roketinin ilk uçuşunu 2027’ye erteledi. Bizim yorumumuz: Fransa’nın küçük fırlatıcı sahnesi büyüyor; bir motor testi, bir erteleme.
Fransız uzay ajansı, Guyana Uzay Merkezi için kalkıştan sonra roketleri izleyen kameralar olan otomatik optik takip taretleri için çağrıya çıktı. Bizim yorumumuz: Callisto, Vega C, Ariane 6 ve yeni girişimler Kourou’ya yönelirken üs, tasarlandığından çok daha yoğun bir trafiğe hazırlanıyor.
20 Eylül’de 25’i Portekizli, 10’u Estonyalı 35 genç, Novespace’in Airbus A310’uyla her biri yaklaşık 20 saniye ağırlıksızlık veren 15 parabol uçtu; katılımcıların yüzde 60’ı kızdı. Böylece 2022’den beri Portekizli sayısı 146’ya ulaştı. Bizim yorumumuz: ucuz, neşeli ve akılda kalıcı; on yıl sonra mühendise dönüşen türden bir çalışma.
Portekiz, uydu gözlemleri dahil verileri tarım için işe koşmayı amaçlayan Avrupa ortaklığı AgData’ya katıldı. Bizim yorumumuz: bağları, meyve bahçeleri ve giderek kuruyan yazlarıyla bir ülke için toprak nemini ve ürün sağlığını yörüngeden bilmek soyut bilim değil, gelecek sezonun hasadı.
Portekiz Uzay Ajansı’nın PROSSE programı, Mars CO₂’sinden oksijen üretmekten Lizbon’daki bir merdiven boşluğunu 2,5 saniyelik serbest düşme kulesine çevirmeye kadar beş projeyi destekliyor. 16 başvuru geldi; 2025’te yalnızca iki proje desteklenmişti. Bizim yorumumuz: küçük hibeler, büyük fikirler; merdiven boşluğundan düşme kulesi öğrencileri uzaya bağlayan türden bir buluş.
Novaspace’in Portekiz Uzay Ajansı için yaptığı çalışmaya göre sektör 2019–2024’te GSYH’ye 1,2 milyar avro, yılda yaklaşık 4.500 istihdam ve yatırılan her avro için 2,17 avro değer kattı. Yeni şirket kuruluşu yılda 1,9’dan 4,8’e çıktı. Bizim yorumumuz: hâlâ GSYH’nin yaklaşık binde biri ama çok küçük bir tabandan hızla büyüyor.
Brezilya Uzay Araştırmaları Enstitüsü INPE, Dünya gözlem uydusu Amazonia-1B’nin bu ay iki iklim uydusunu taşıyan Vega C ile fırlatılması için sözleşme imzaladı. Bizim yorumumuz: Amazon, yörüngeden izlemenin en çok önem taşıdığı yerlerden biri; Brezilya’nın kendi gözlerinin yol bulması güzel.
Yunanistan 2.0 kurtarma planından finanse edilen ve ESA ile geliştirilen program; çok yüksek çözünürlüklü Dünya gözlem uyduları, orman yangınlarını yakalayan termal kameralar, güvenli uydu bağlantıları, uzay gözetimi ve üniversiteler ile girişimlere destek sağlayacak. Bizim yorumumuz: yangınlarla geçen yazlardan sonra ısıyı yörüngeden gören uydular, bir uzay bütçesinin alabileceği en işe yarar şeylerden.
Yunan Uzay Merkezi, yeni ulusal uzay programına katılmak isteyen şirketler ve araştırmacılar için 9 Ekim’de bir bilgilendirme günü düzenleyecek. Bizim yorumumuz: para açıklandı; Yunan laboratuvarlarının ve girişimlerinin paylarını nasıl alacaklarını öğrenecekleri an bu.
Yunan Uzay Merkezi’nden Dr. Anezina Solomonidou’nun liderliğindeki uluslararası ekip, Ganymede’de bir zamanlar suca zengin malzemenin püskürdüğü buz volkanları olabilecek dört çöküntü buldu. Juice’un MAJIS spektrometresi ve JANUS kamerası bunları 2031 sonrasında inceleyecek. Bizim yorumumuz: bu haftaki Dünya geçişi Juice’u Yunan bilim insanlarının seçtiği hedeflere bir adım daha yaklaştırdı.
Mayıs’ta on üç Avrupa uydusu tek bir paylaşımlı fırlatmayla yörüngeye ulaştı ve İtalyan ile Yunan gözlem programlarına yeni yetenekler ekledi. Bizim yorumumuz: paylaşımlı fırlatmalar, küçük uzay ülkelerinin yörüngeye uygun maliyetle çıkma yolu; Yunanistan bunu iyi kullanıyor.
ESA Şubat’ta, Yunanistan’ın MICE-1 ve PHASMA uydularının ekiplerinin tüm araçlarla temas kurduğunu ve devreye alma sürecinde olduklarını bildirdi. Ulusal küçük uydu programında yedi görev var; ERMIS, OptiSat, PeakSat ve Hellenic Space Dawn 2026 için planlandı. Bizim yorumumuz: yedi küçük görev, tek büyük görevden daha çok mühendis yetiştirir.
İtalya, NASA’nın Ay üssü için Thales Alenia Space’in yaptığı 15 tonluk, 6 metrelik basınçlı Çok Amaçlı Yaşam Modülü’ne 5 milyar dolardan fazla ayırdı; karşılığında gelecekteki inişlerde İtalyan astronotlar için iki koltuk aldı. Modül Mayıs’ta gereksinim incelemesini geçti, hedef 2033’te fırlatma. Bizim yorumumuz: bir Avrupa ülkesinin kendi vatandaşını Ay’a indirmek için bulduğu en doğrudan yol bu.
Kourou’dan VV30 uçuşu, bitkilerin fotosentez yaparken yaydığı zayıf ışımayı ölçen ESA’nın FLEX uydusunu ve okyanus ile karaları izleyen Copernicus Sentinel-3C’yi taşıdı. Bu, tamamen İtalyan Avio tarafından yürütülen ikinci Vega C fırlatmasıydı. Bizim yorumumuz: büyük Ariane 6 tökezlerken Avrupa’nın küçük roketi sessizce ritmini buluyor.
Avio, çevre başvurularına göre Sardinya’dan yörünge altı bir sıçramayla gelecekteki roketlerinin teknolojisini deneyecek FD1 uçuş gösterim aracının entegrasyonunu tamamladı. Bizim yorumumuz: yıllarca ESA için tasarlanmış roketleri uçurduktan sonra Avio artık donanımını kendi koşullarıyla deniyor.
Üç yönetim kurulu üyesinin istifası ve kurulun dağılmasının ardından kariyer diplomatı Mario Cospito, ASI’nin olağanüstü komiserliğine atandı. Bizim yorumumuz: İtalya hem Ay modülünü finanse ediyor hem Vega C uçuruyorken zamanlama hassas; ajansta istikrar roketler kadar önemli.
ESA, test pilotu deneyimini gerekçe göstererek ilk Artemis mürettebat yerine İtalyan Luca Parmitano’yu atadı; bu, Kasım 2025’te kararlaştırılan sıralamadan bir sapma. Bizim yorumumuz: yaşam modülü anlaşmasıyla birlikte İtalya, Ay konusunda Avrupa’nın en güçlü eline sahip.
Her hafta uzay ajanslarını ve uzman basını okuyor, haberleri seçiyor, başlığı ve kısa yorumu kendimiz yazıyoruz. Haber metinlerini kopyalamıyoruz; her haber kaynağına bağlanıyor. Grafiklerdeki sayılar bağlantı verilen kaynaktan.